Riek Stienstra (1942-2007) zette zich haar leven lang in voor de rechten van homomannen, lesbiennes, biseksuele vrouwen en transgenders. In haar werk als maatschappelijk werker, beleidsmedewerker en directeur van Schorer bleef ze steeds een pionier en een activiste. Haar erfenis bestemde ze voor de wereldwijde emancipatie van lesbische en biseksuele vrouwen en transgenders (LBT’s). In november 2008 richtten Mama Cash en Hivos het Riek Stienstra Fonds op. In de afgelopen jaren wierf het Riek Stienstra Fonds donateurs en genereerde aandacht voor de positie van LBT’s wereldwijd. De bijeenkomst maakt de balans op van drie jaar Riek Stienstra Fonds en blikt vooruit op het werk dat Hivos en Mama Cash doen om LBT-bewegingen wereldwijd te steunen en versterken.
Onderzoeksvaardigheden
Een belangrijk deel van het Riek Stienstra Fonds is besteed aan een onderzoek en trainingsproject, gecoördineerd door het Kartini Asia Network met elf onderzoeksteams in Azië en Afrika. Deze onderzoeksteams verzamelden gegevens over de levens van lesbische en biseksuele vrouwen en transgenders in elf verschillende landen. Daar is inmiddels het vuistdikke rapport Women-Loving-Women in Africa and Asia uit voortgekomen.
Dr. Saskia Wieringa, samen met Nursyahbani Katjasungkana onderzoekscoordinator en trainer: ‘Om te beginnen hebben we elf mensen getraind in het doen van onderzoek, één persoon per team. Zij hebben hun eigen teams getraind, gemiddeld drie mensen per team. In de analysefase waren er nog meer mensen betrokken, dus in totaal hebben zo’n zestig mensen onderzoeksvaardigheden ontwikkeld. De teams zijn alle deel van grotere organisaties die de onderzoeksresultaten inzetten om de levens van lesbiennes, biseksuele vrouwen en transgenders concreet te verbeteren.’
Laatste wens
De onderzoeken vonden plaats in Botswana, India (Bombay en Calcutta), Centraal Azië, Indonesië (Surabaya en Jakarta), de Filippijnen, Bangladesh, Sri Lanka en zowel in Tswane als in Johannesburg in Zuid-Afrika. Sommige onderzoeken behelsden het documenteren van levensverhalen, andere het in kaart brengen van geweld tegen lesbische vrouwen, en weer andere bestudeerden het effect van de gendertweedeling op de levens van vrouw-naar-man transgenders.
Filmbeelden laten zien hoe de organisatie Sappho for Equality in de regio Calcutta, India veldwerk deed om de dubbele zelfmoord van twee meisjes te onderzoeken. Alle betrokkenen praten voor de camera over de verliefde meisjes die samen zelfmoord pleegden, toen één van hen gedwongen werd te trouwen met een man. Ze lieten een brief achter waarin ze schrijven dat hun ouders geen schuld hebben aan hun daad. Toch komen de families de lichamen van de meisjes niet ophalen en dus kan hun laatste wens niet vervuld worden: samen gecremeerd worden.
Nicky McIntyre, directeur van Mama Cash, onderstreept hoe belangrijk het onderzoek is: ‘Dit rapport is de symbolische uitkomst van het Riek Stienstra Fonds dat heeft bijgedragen aan de empowerment van zo veel vrouwen, de beïnvloeding van zo veel levens.’
Einde Riek Stienstra Fonds - Steun geborgd
Nu, november 2011, loopt de ‘proefperiode’ van drie jaar Riek Stienstra Fonds ten einde. Na rijp beraad hebben Mama Cash en Hivos besloten het fonds te beëindigen. De reden hiervoor is dat het gezamenlijk fondsenwerven minder opbracht dan verwacht. De opbrengsten blijken niet op te wegen tegen de wervingskosten en de kosten van het in standhouden van een apart fonds met een eigen naam, website en logo.
Mama Cash en Hivos hebben hun financiële steun aan LBT-activisten echter flink uitgebouwd in de afgelopen jaren, en blijven dit doen. ‘Voordat het Riek Stienstra Fonds startte in 2008, besteedde Mama Cash zo’n €150.000 per jaar aan LBT-groepen. In 2010 was dat €560.000. Een klein deel daarvan kwam van het Riek Stienstra Fonds, de rest wierven we uit andere bronnen. Ook in de toekomst is de empowerment en de financiering van LBT-organisaties bij Mama Cash geborgd.’
Dat geldt ook voor Hivos, vertelt Ireen Dubel. Vier jaar geleden gaf Hivos in het mensenrechtenprogramma €1,8 miljoen uit aan LGBT-projecten en organisaties. Inmiddels is dat €3,3 miljoen per jaar. Dat is inclusief projecten voor homomannen, maar het is exclusief het budget dat via andere programma’s ten goede komt aan LBT’s: het vrouwenprogramma, het kunst- en cultuurprogramma en het ICT- en mediaprogramma. Volgens Dubel is het geld van het Riek Stienstra Fonds goed besteed en heeft het onderzoeksproject geleid tot nieuwe organisaties van waaruit vrouwen zelf strijden voor hun rechten, zelfs in soms gevaarlijke situaties. Dit leidt tot belangrijke initiatieven en nieuwe aanvragen bij Hivos en Mama Cash voor ondersteuning; op meer dan alleen financieel gebied.
Hernieuwde focus
Esther Vonk, senior programmamedewerker van Mama Cash laat een film zien over GALANG (Manilla, Filippijnen), een van de LBT-groepen die Mama Cash steunt. In de film praten jonge vrouwen over hun ervaringen met uitsluiting, ze vertellen over de trainingen van GALANG en hoe ze zich organiseren in de sloppenwijken van Quezón City.
‘Een belangrijk resultaat van het Riek Stienstra Fonds is dat LBT-groepen weer in het centrum van onze strategie staan. Dit vertaalt zich in significant meer geld en andere vormen van steun aan deze groepen.’ De start van dit fonds viel voor Mama Cash samen met het nieuwe strategische plan, waarin de organisatie teruggreep op haar oorspronkelijke doel: het steunen van groepen ‘in de marges’ en deze steviger inbedden in de vrouwenbeweging. De training van onderzoekers is daar een voorbeeld van. ‘Alle individuen die zijn getraind met geld vanuit het Riek Stienstra Fonds, zijn onderdeel van organisaties en bewegingen en gebruiken hun kennis om de strijd van deze organisaties en bewegingen voor de mensenrechten van lesbiennes, biseksuele vrouwen en transgenders te versterken’.
Het Riek Stienstra Fonds is met haar driejarig bestaan een kortdurend, maar krachtig en effectief middel gebleken om zichtbaarheid van, en steun aan, LBT-groepen wereldwijd te vergroten. Dit doet Riek Stienstra recht, aldus Karin Kraan, een van de betrokkenen bij de oprichting van het fonds, tot slot. ‘Met een steen in de vijver veroorzaak je een grote rimpeling. Dat was Riek’s stijl.’
Download het verslag LBT-rechten in Beweging in pdf >>
Donateurs van het Riek Stienstra Fonds krijgen voor het einde van het jaar een brief waarin de mogelijkheden om te blijven doneren aan Mama Cash of Hivos ten gunste van de empowerment van LBT’s wereldwijd worden geboden.
Op 3 november 2011 vond bij Aletta, instituut voor vrouwengeschiedenis, de bijeenkomst LBT-rechten in Beweging plaats. Deze avond stond in het teken van het Riek Stienstra Fonds en werd georganiseerd door Mama Cash en Hivos.